Bloeiende salie

Gewone salie 

Driekleurige salie (Salvia officinalis Tricolor)

Bruikbare delen: Blad en bloemen (in salades)

Verkrijgbaar in:

De meeste supermarkten:  Gedroogde salie (fijn versnipperd blad of poeder), soms verse salie (in pot)

Goed gesorteerde kruiden- en natuurvoedingswinkels:

Grof versnipperd gedroogd blad voor thee.

Zomers in tuincentra etc. : Planten in pot.

Toepassing (in, op of met):

Bouillon - soep - sauzen - kaas (verse) - gestoofde en geroosterde gerechten (vis, vlees, gevogelte) - vullingen gehaktbrood - leverworst, pastei en paté - groenten (linzen, paprika, ui, prei, tomaat, aubergine).

Specialiteiten:

Italië: Ossobuco, Saltimbocca, minestrone.

Smaak: 

Moeilijk te omschrijven: Warm aromatisch, prikkelend, kruidig, iets bitter en wrang.

Salie heeft een heel 'eigen' smaak en geur en wie éénmaal salie geproefd heeft herkent het kruid meteen.

Driekleurige salie heeft minder smaak maar is erg decoratief als garnering.

Gebruik: 

Meestal alleen in warme gerechten. 

Verse salie: Wassen en kleinsnijden - Gedroogde salie (poeder en versnipperd blad): Zoals het is. 

Tip: De smaak van salie is sterk, let op met de hoeveelheid. Het is niet aan te raden om salie in combinatie met andere mild smakende kruiden te gebruiken, salie domineert dan over de rest. 

Saliethee kan gebruikt worden als een huismiddeltje tegen allerlei kwalen en het drinken ervan bevordert de spijsvertering na een (overdadige) maaltijd. 

Let op:

De kleine hoeveelheden salie die als keukenkruid gebruikt worden zijn doorgaans geen probleem, maar er zijn daarop uitzonderingen als salie in grote hoeveelheden of veelvuldig (dagelijks) gebruikt wordt: 

• Salie bevat thujon, een stof waar epilepsiepatiënten overgevoelig op kunnen reageren.

• Salie heeft een stimulerende (stuwende) werking op de baarmoeder en vermindert de melkgift. Zwangere en zogende vrouwen kunnen salie daarom beter tijdelijk mijden of alleen in beperkte hoeveelheden gebruiken.

Vervanging:

Salie is eigenlijk niet te vervangen. Gebruik in noodgevallen rozemarijn of tijm

Naam: 

Naast salie worden ook de namen Savie (oud Nederlands), Saaldje, Selve, Palingkruid en Franse thee gebruikt.

Weetje: 

De wetenschappelijke naam salvia en ook de namen salie en savie zijn afgeleid van het Latijnse woord 'salvere' dat 'zalven' (=genezen) betekent. Het 'officinalis' in de wetenschappelijke naam duidt er op dat de plant erkend is als geneeskrachtig kruid.

Weetje: 

Salie is inheems in Zuid Europa en werd al door de Romeinen gebruikt omdat het vette gerechten beter verteerbaar maakte.

In de Middeleeuwen werd salie door kloosterlingen over heel Europa verspreid. Salie ontbrak daarna in geen enkele kruidentuin en werd ook als medicinaal kruid gebruikt. 

Salie is astringent (samentrekkend, uitdrogend) en helpt inderdaad tegen allerlei kwalen, maar door onkunde gebeurde het nogal eens dat - onder het motto 'des te meer, des te beter' - een overdosis werd toegediend. Zo was het middel voor de patiënt vaak erger dan de kwaal.

Ook voor de toediener was de uitwerking die salie had niet altijd zonder gevaar: Er zijn in de late Middelleeuwen (en ook nog daarna) heel wat vroedvrouwen - die salie gebruikten om de menstruatie te beïnvloeden en de vruchtbaarheid te bevorderen - als heks op de brandstapel terechtgekomen.

Volksgeloof & Gezegdes

Bijgeloof over salie is er al vanaf de oudheid. Zo dachten de Oude Grieken - die salie met succes tegen slangenbeten gebruikten - dat salie een mens onsterfelijk kon maken (en ook dat idee kan dodelijk zijn).

Ook waren er tijden dat men er van overtuigd was dat salie het alleen goed deed in tuinen van wijzen of daar waar de vrouw des huizes de broek aan had (de baas in huis was). Aan het laatste hebben we een gezegde overgehouden: Als de saliestruik goed gedijt, is de meester geen meester en weet hij 't.

En ook een persoon die 'Jan salie' genoemd wordt hoeft daar niet blij mee te zijn: Een Jan salie is iemand die niet goed in elkaar zit, een 'watje' waar alles week, misselijk en slap aan is. Kortom zo'n figuur die saliemelk drinkt voor z'n zwakke gestel en 's avonds vroeg naar bed gaat (in plaats van eens flink bier in te nemen). 

Weetje: Jan salie is het geesteskind van de schrijver en criticus E.J. Potgieter. In het litteraire blad 'De Gids'  publiceert hij in 1842 het verhaal 'Jan, Jannetje en het jongste kind', een parodie op de Nederlandse samenleving. Het nakomertje Jan Salie verpersoonlijkt daarin de futloosheid van het Nederlands ondernemersschap in de jaren na de Gouden Eeuw.

Plant:

Echte salie is een vaste plant met gebobbeld, donzig behaard groengrijs blad. Salie groeit stuikachtig en kan tot tot een meter hoog worden. Salie is een bladhoudende plant, maar zal in strenge winters toch zijn blad verliezen (en loopt daarna in het voorjaar meestal wel weer uit). 

Salie heeft kalkrijke, doorlatende grond nodig, natte 'voeten' zijn funest. De planten verhouten en het is aan te raden ze eens in de 3 tot 4 jaar te vervangen. Flink terug snoeien na de bloei verlengt de levensduur maar is wel lelijk. 

Groeit in:

Gematigde streken: Zuid en Midden Europa.

Vermeerderen: Zaaien (makkelijk !), stekken.

Er zijn nog veel andere planten van het geslacht salvia. Veel daarvan worden in tuinen gebruikt als sierplanten, maar over de hele wereld verspreid zijn er ook salie-varianten die als keukenkruid gebruikt worden. De smaak ervan is niet identiek en altijd minder sterk dan echte salie.

Saliethee:

Wordt net zo gemaakt als gewone thee: Gedroogde blaadjes overgieten met kokend water en de thee daarna zeven.

Saliemelk: 

Omdat saliethee niet echt lekker is werd in Nederland in plaats van water melk gebruikt (een goedje dat ook vroeger al ruim voorhanden was). 

Als er dan ook nog een flinke schep honing door het 'brouwsel' geroerd werd was het best te drinken.